Hizkuntza

Język baskijski od zera. Lekcja 1

Temat: Czas przyszły oraz przypadek nor – nork w teraźniejszości

Myślisz sobie teraz: miało być od zera, a typ na dzień dobry wyskakuje z czasem przyszłym i materiałami z poziomu B1???

Spokojnie! Uważam, że język baskijski na tyle różni się od tego, co jako indoeuropejczycy postrzegamy jako język, że warto od początku zauważyć pewne zależności. Potem będzie tylko łatwiej! 🥰

Jak widzimy na powyższej mapie, język baskijski to kontinuum językowe pięciu różnych głównych form dialektalnych oraz różnorodnych między nimi mieszanek i wariantów. Istnieje jednak wersja standard, zwana Batua (Zjednoczony), którą mniej, lub bardziej, posługuje się większość Basków.

Język baskijski jest językiem aglutynacyjnym, co w dużym skrócie oznacza, że do czasownika doklejamy pewne cząsteczki, zwane markerami, które mówią nam w jakim trybie czasie i aspekcie czasownik powinien zostać zinterpretowany.

Zdanie baskijskie opiera się na bardzo trudnym dla nas do zrozumienia schemacie ergatywnym. Rozmówca poprzez komunikat przekazuje odbiorcy informacje KTO? – CO? – KOMU? zrobił. To pierwsza i jedna z dwóch najważniejszych różnic między baskijskim, a językami indoeuropejskimi, które znasz, jakie pozwolą Ci zrozumieć i szybko zacząć mówić po baskijsku. Zapominamy o Ala ma kota. Po baskijsku:

Ala umyła kotu brzuszek

KTO? – CO? – KOMU?

NOR? – NORI? – NORK?

Jaka jest druga z najważniejszych różnic? Kolejność poszczególnych fraz w zdaniu jest inna.

NORK – KTO

NORI – KOMU

NOR – CO

Czyli po baskijsku:

CO? KOMU? KTO?

AlaK katuari sabela garbi dio.

Brzuszek kotu Ala umyła.

Teraz musimy już tylko wiedzieć że dana sytuacja może się zdarzyć jutro, wczoraj, dziś rano, może się dziać w tej chwili, albo co tydzień. Może być też wydarzeniem hipotetycznym, albo rozkazem do Ali. Kot może umyć siebie sam. Jeśli Ala miała dziś umyć kota, a kot zrobił to sam, to moglibyśmy powiedzieć “O! Kot jej się umył”. To jest logika języka baskijskiego! 😁 Po polsku też czasem możemy powiedzieć, na przykład szczęśliwy ojciec powie o sobie: “Córka mi wyszła za mąż”. Patrząc z perspektywy córki możemy jednak powiedzieć: “Córka mu wyszła za mąż”. W pierwszym zdaniu córka “sama się” wyszła za mąż, w w drugim ona była aktywnie osobą wychodząca. Taką różnicę w uproszczeniu wskazuje w języku baskijskim przypadek NORK.

Niri alaba ezkondu zait.

AlabaK berari ezkondu dio

Wracając do naszego kota, jeśli sam umył się Ali, powiemy:

Alari katua garbitu zaio.